De Gek op school

Iedereen heeft het recht gek te worden

‘Iedereen heeft het recht gek te worden!’ is een onderzoek naar de waarde van de menselijke (waan)zin.

Waarom de gek?
Wat spreekt er uit een ogenschijnlijk onschuldig en alledaags zinnetje als “laat je niet gek maken” of “ik word hier gek van”? Heeft ‘gek’ idd de negatieve connotatie die in die zinnetjes wordt gesuggereerd: je wilt niets met gekheid te maken hebben. Gekheid staat tegenover gezond verstand, en gezond verstand is een verlichtingsideaal waar wij de kinderen van zijn, wij mensen en onze samenlevingen.
Vraag die ons intrigeert is, is de afwijzing van ‘gek’ in het individu van mens en samenleving een uiting van wijsheid of van angst?

Wat is de gek?
Naar goed modern wetenschappelijk gebruik gaan wij in ons onderzoek empirisch analytisch te werk.
Heel simpel beginnend zeggen wij van iemand dat die gek doet wanneer zijn of haar gedrag niet begrepen wordt, anders is dan verwacht. Ik ga staan waar ik moet gaan zitten, ik spreek waar ik stil moet zijn, ik spreek mensen aan die ik niet hoor aan te spreken, ik breng gedrag dat als typisch privé beschouwd wordt aan in het publieke domein. Cruciaal in deze uitleg van ‘gek’ zijn de concepten ‘begrepen’ en ‘anders dan verwacht’. Ik begrijp een gedrag (dat kan dus ook een taalhandeling zijn) wanneer ik haar oorzaak of reden kan vinden in een context waarvan ik uit ga dat we die op dat moment delen. We gaan uit van iets gemeenschappelijks. Wanneer iemand valt en “au” zegt begrijp ik dat, wanneer je zomaar “au” zegt, begrijp ik dat niet. Daarom zeg ik dan: “Wat is er?” Wanneer het antwoord daarop is, “Zo maar”, dan is dat gek.
Dus gek gedrag is ‘niet begrepen gedrag’ en ‘begrip’ krijgt betekenis in een context.
Nu structureel geformuleerd wat ‘gek’ is: Gek gedrag is gedrag dat niet begrepen wordt in de context die verwacht wordt op dat moment leidend te zijn.

Het gekke genie
Gek gedrag is onconventioneel sociaal gedrag. Afwijkingen hierop gaan dus uit van conventioneel sociaal gedrag. Je wordt als kind geleerd dat te herkennen en je daarin te gedragen.
Maar er is ook een gedrag dat dezelfde structuur heeft maar dat gespeend is van de negatieve connotatie die aan ‘gek’ hangt en dat is ‘creatief gedrag’. Creatief gedrag is ook onconventioneel gedrag, buiten de box denken, een ander perspectief laten zien, reageren op een wijze die niet evident (gegeven de sociale, logische conventie) is. Dat deze twee concepten niet alleen structureel samengaan maar ook sociaal blijkt bv uit de gezegden van ‘the mad professor’ of het ‘gekke genie’. Gekte en genialiteit staan dicht bij elkaar. De stelling wat ‘gek’ is kunnen we nu uitbreiden: Gek is onbegrepen creatief gedrag met de potentie van genialiteit.

Lof der zotheid
Met al het voorgaande hebben we het concept ‘gek’ een plaats gegeven in het dagelijks leven. Het doel van de workshop is echter mensen inzicht te geven in de ongekende mogelijkheden van de individuele mens die zin vindt in zijn eigen waan. Ik moet hierbij denken aan de film “Idioten” van Lars von Trier, aan een Diogenes die met een Lantaarn op zoek is naar mensen. Ik moet denken aan de nar in de Lof der Zotheid die de Koning een spiegel voorhoudt, aan Zarathoustra die elke keer weer van de berg afkomt om de mensen te bevrijden, bewust te maken van hun gevangenschap. Het gaat over de schoonheid voor en de liefde van je eigen bestaan. Het gaat om de waardering van de Homo Ludens ten opzichte van de Homo Rationalis. Het gaat om de vraag ‘wie ben ik’? Het gaat om het bewustzijn dat ‘ik’ alleen kan bestaan, kan ‘wezen’ zoals Heidegger dat uitdrukt, als gek.

In de Middeleeuwen richtte het geloven de samenleving in, vanaf Descartes de rationaliteit, de meeste kans maakt nu de ironie, de creativiteit, het spel, van de gek.


Dit programma is een cursus met praktische oefeningen om jezelf ‘gek’ te maken. Het is een lof op de zotheid en een ode aan de (waan)zin.


‘De gek’ is een workshop denken voor gevorderden.